در حالی که به تازگی دولت‌های بیشتری به پیمان آرتمیس پیوسته‌اند، تردید و نگرانی‌های برخی کشورها بر پذیرش عمومی آن سایه افکنده است

موفقیت برنامه آرتمیس که قرار است در سال‌های آینده به کاوش سرنشین‌دار در ماه بپردازد، به همکاری‌های بین‌المللی بستگی دارد. بسیاری از اجزای این پروژه عظیم و پیچیده با مشارکت کشورهای مختلف توسعه داده می‌شود. ناسا گفته است که همکاری‌های بین‌المللی در اواخر دهه حاضر نقش مهمی در رسیدن به حضور پایدار در ماه و آماده شدن برای سفر تاریخی انسان به مریخ ایفا خواهد کرد. به گفته ناسا، در شرایطی که کشورهای متعددی در فضای بین ماه و زمین مشغول انجام ماموریت‌ هستند، ضروری است که مجموعه اصول مشترکی برای کاوش‌های فضایی وضع شود. در پیمان آرتمیس که در پاییز 1399 معرفی شد، آمریکا و هفت کشور هم‌پیمان آن قصد داشته‌اند چارچوبی را برای همکاری‌های بین‌المللی در زمینه اکتشافات ماه و نقاط فراتر از آن ایجاد کنند. در مجموع تاکنون 20 کشور این پیمان را امضا کرده‌اند. جیم برایدنستاین، رئیس وقت ناسا، گفته بود که با امضای این قرارداد «ما با همکاران خود متحد می‌شویم تا به کاوش ماه بپردازیم و اصول مهمی را وضع می‌کنیم که آینده‌ای ایمن، صلح‌آمیز و پررونق را در فضا برای تمام بشریت رقم خواهد زد.» از سوی دیگر، تعدادی از کشورها نگرانی‌هایی را درباره این پیمان ابراز کرده‌اند و آن را امضا نکرده‌اند. در ادامه به محتوای پیمان آرتمیس و مناقشات موجود درباره آن اشاره خواهیم کرد و نگاهی مختصر به پروژه آرتمیس و برخی همکاری‌های بین‌المللی در این پروژه خواهیم انداخت.

در 13 اکتبر 2020 (22 مهر 1399)، چند هفته پیش از انتخابات ریاست جمهوری آمریکا که در آن جو بایدن پیروز شد، ناسا و هفت کشور دیگر پیمان آرتمیس را امضا کردند. این کشورها عبارت بودند از: استرالیا، کانادا، ایتالیا، ژاپن، لوکزامبورگ، امارات متحده عربی و بریتانیا که در کنار آمریکا دولت‌های موسس پیمان آرتمیس به شمار می‌روند. بیستمین و تازه‌ترین کشوری که فعلا به این پیمان پیوسته، فرانسه است که در 17 خرداد امسال آن را امضا کرد. سایر کشورهایی که عضو این پیمان شدند، به ترتیب تاریخ امضا از این قرارند: اوکراین، کره جنوبی، نیوزیلند، برزیل، لهستان، مکزیک، رژیم صهیونیستی، رومانی، بحرین، سنگاپور و کلمبیا.

پیمان آرتمیس، مجموعه‌ای از اصول عملی را پایه‌ریزی می‌کند که راهنمایی برای همکاری‌‌ کشورها در برنامه‌های کاوش‌ ماه ناسا و همچنین پس از آن، کاوش اعماق فضا در قرن 21 خواهد بود. این پیمان با توجه به نیاز عملیاتی موجود در چارچوب زمانی کوتاه شکل گرفته است. تلاش‌های قبلی برای وضع چنین قوانینی از طریق معاهدات بین‌المللی صورت می‌گرفته که پس از مذاکرات سنگین و طاقت‌فرسا میان کشورها شکل می‌گرفتند. پیمان فضای ماورای جو که به سال 1967 بر می‌گردد، اصول بنیادینی را برای کاوش‌های فضایی انسان وضع کرد؛ مثل صلح‌آمیز بودن این کاوش‌ها و اینکه منافع آن باید به کل بشریت برسد. اما در این پیمان، جزئیات چندانی ذکر نشده است. ضمنا همان‌گونه که وزیر امور خارجه نیوزیلند در هنگام امضای پیمان آرتمیس اشاره کرد، در کنار قوانین فعلی بین‌المللی به قواعد و استانداردهایی نیاز است که به حفاظت از فضا و پایداری (sustainablility) بلندمدت آن بپردازد.

یکی از تلاش‌های بین‌المللی برای وضع قوانین در حوزه بهره‌برداری از فضا، «پیمان ماه» سازمان ملل مربوط به سال 1979 بود که ماه و منابعش را میراث مشترک بشریت می‌خواند و با بهره‌برداری تجاری از منابع فضایی در تضاد است. اما تاکنون فقط حدود بیست کشور به آن پیوسته‌اند که کشورهای دارای قابلیت مستقل پرتاب سرنشین‌دار یعنی ایالت متحده، چین و روسیه در میانشان نیستند. اکنون که آمریکا برنامه آرتمیس را دنبال می‌کند، این سوال به طور جدی مطرح می‌شود که کشورها در کاوش ماه و استفاده از منابع آن چگونه رفتار خواهند کرد.

امضای پیمان آرتمیس، اقدام سیاسی عمده‌ای برای وضع قوانین و اصول کلیدی حقوق فضا به شمار می‌رود. این پیمان به صورت توافق‌نامه دوجانبه بین تنظیم‌کننده پیمان و امضاکننده آن است و نه سند حقوقی بین‌المللی که لازم‌الاجرا باشد؛ اما چون در عمل رویه‌ای را در این حوزه ایجاد می‌کند، می‌تواند تاثیر عمده روی چارچوب‌های قانونی بعدی داشته باشد که در زمینه اقامت بشر روی ماه و مریخ و فراتر از آن حاکم خواهند بود.

در رقابت با ماموریت‌های آرتمیس، چین و روسیه طرحی برای تاسیس ایستگاه تحقیقاتی بین‌المللی کره ماه دارند و به دنبال همکاری‌های بین‌المللی برای طرح خود و در چارچوب قواعد خودشان هستند. مشخص است که جامعه جهانی، در زمینه کاوش ماه و نحوه مدیریت آن، با دودستگی روبرو خواهد بود.

 

محتوای پیمان آرتمیس

محورهای اصلی مورد بحث در پیمان آرتمیس و چکیده محتوای آن از این قرار است:

مقاصد صلح‌آمیز: هسته مرکزی پیمان آرتمیس التزام به آن است که تمامی فعالیت‌ها مطابق چارچوب پیمان فضای ماورای جو برای اهداف صلح‌آمیز صورت بگیرد.

شفافیت: کشورهای مشارکت کننده در پیمان آرتمیس لازم است با شفافیت به تشریح عمومی خط‌مشی خود و برنامه‌هایشان بپردازند.

تعامل‌پذیری (interoperatability): به منظور تضمین اکتشافات فضایی ایمن و پایدار، کشورهای عضو پیمان ملزم می‌شوند که استانداردهای باز بین‌المللی را به کار بگیرند؛ در موارد لازم استانداردهای جدیدی را ایجاد کنند و تا بیشترین حد ممکن و عملیاتی در جهت فراهم کردن امکان تعامل دیگران با سامانه‌هایی که توسعه داده‌اند بکوشند.

سامانه‌های اضطراری: در پیمان آرتمیس کشورهای شرکت‌کننده به کمک‌رسانی اضطراری در مواقع لزوم متعهد می‌شوند. ناسا و کشورهای امضاکننده پیمان آرتمیس ملزم می‌شوند که تمام اقدامات ممکن را برای کمک به فضانوردانی که دچار مشکل شده‌اند به کار بگیرند.

ثبت اجسام فضایی: به منظور ایجاد محیط ایمن و پایدار در فضا و اجتناب از تداخل‌های مشکل‌ساز، پیمان آرتمیس بر ثبت اشیای فضایی تاکید می‌کند و از کشورهای همکاری که تاکنون عضو کنوانسیون ثبت اشیای پرتاب شده به فضا نشده‌اند می‌خواهد که در اسرع وقت به آن بپیوندند.

انتشار داده‌های علمی: مشارکت‌کنندگان در پیمان آرتمیس توافق می‌کنند که الگوی ناسا را در زمینه به اشتراک‌گذاشتن کامل، به‌هنگام و باز داده‌های علمی دنبال کنند و داده‌های علمی خود را برای استفاده همگانی منتشر کنند تا تمام دنیا بتوانند از کاوش‌ها وکشفیات آرتمیس بهره ببرند.

حفاظت از میراث: از آنجا که حفظ اشیا و مکان‌های تاریخی در فضا نیز به اندازه زمین اهمیت دارد، کشورهای عضو به حفاظت از مکان‌ها و اشیایی که ارزش تاریخی دارند متعهد می‌شوند.

منابع فضایی: توانایی استخراج و بهره‌برداری از منابع ماه، مریخ و سیارک‌ها برای کاوش‌‌های ایمن و پایدار فضایی مهم است. طبق پیمان آرتمیس، استخراج و بهره‌برداری از منابع فضایی می‌تواند با تاکید بر ماده دو، شش و یازده پیمان فضای ماورای جو انجام شود.

ماده دوم پیمان فضای ماورای جو درباره ادعای حاکمیت نداشتن بر فضای ماورای جو، شامل ماه و سایر اجرام فضایی است و مطابق آن، فضا نباید تحت تملک کشوری قرار بگیرد. ماده ششم این پیمان می‌گوید که فعالیت‌های نهادهای غیردولتی در فضا نیازمند اجازه و نظارت مستمر دولت مربوطه عضو پیمان است. در نهایت ماده یازدهم این پیمان عنوان می‌کند که آن دسته از دولت‌های عضو پیمان که به فعالیت‌های فضایی اقدام می‌کنند، باید دبیر کل سازمان ملل متحد و همچنین عموم و جامعه علمی بین‌المللی را به حداکثر میزان ممکن، از روش‌ها، مکان‌ها و نتایج چنین فعالیت‌هایی آگاه کنند.

رفع تعارض فعالیت‌ها: پیش‌گیری از تداخلات مسئله‌ساز و مخرب از اصول مهم پیمان فضای ماورای جو است. کشورهای عضو آرتمیس اطلاعات محل و ماهیت کلی عملیات خود را در دسترس عموم قرار می‌دهند. اطلاع‌رسانی و هماهنگی بین کشورهای عضو برای حفظ حریم عملیات کشورهای دیگر از تداخل‌های مشکل‌ساز پیش‌گیری خواهد کرد.

زباله‌های مداری و بازنشسته کردن فضاپیماها: برای حفظ محیط ایمن و پایدار در فضا، کشورهای مشارکت‌کننده توافق می‌کنند که برای کاهش پسماندهای مداری، برنامه‌ریزی کنند؛ از جمله برای غیرفعال کردن و دور انداختن ایمن، به موقع و کارآمد فضاپیماها در پایان ماموریت‌هایشان.

مناقشات، مخالفت‌ها و نگرانی‌ها

به باور بسیاری، محتوای این پیمان نسبتا غیرجنجالی و غیر مناقشه‌برانگیز است. در سرتاسر آن ارجاعاتی به پیمان فضای ماورای جو به چشم می‌خورد که در حال حاضر موجود و مورد توافق است و بنابراین محتوای آن با هنجارهای موجود در زمینه حقوق فضایی گره زده شده است. به نظر می‌رسد، این پیمان طوری تنظیم شده که به کشورها اطمینان دهد که دستورالعملی از سوی یک قدرت سلطه‌گر نیست. البته دیدگاه‌هایی نیز مطرح شده است که این پیمان را شگرد آمریکا برای نوعی خروج تدریجی از پیمان فضای ماورای جو می‌داند؛ مثلا به اعتقاد این افراد، مسایلی که درباره حفظ حریم مطرح شده است، باعث می‌شود از این حریم‌ها سوء‌استفاده شود و به نوعی راه را برای تملک فضا باز می‌گذارد.

از طرفی در پیمان آرتمیس به صراحت بیان شده که استخراج منابع فضایی طبق قوانین بین‌المللی مجاز است. در این رابطه در سال 2015 سند مناقشه‌برانگیزی حق استفاده و تجارت منابع فضایی را به صورت یکی از قوانین داخلی آمریکا در آورده بود. البته پیمان آرتمیس در این زمینه که چارچوب حقوقی باید چگونه توسعه یابد، به مذاکرات و بحث‌های مستمر کمیته استفاده صلح‌آمیز فضای ماورای جو سازمان ملل متعهد شده است.

با اینکه شاید محتوای پیمان چندان مسئله‌ساز و نگران کننده نباشد، این موضوع که آمریکا این پیمان را خارج از مجراهای معمول حقوق فضایی بین‌المللی مثل کمیته استفاده صلح‌آمیز از فضای ماورای جو سازمان ملل ترویج می‌کند از نظر برخی کشورها مطلوب نیست. از دید آنها ایالات متحده در تلاش است با ملزم کردن کشورهای همکارش به امضای توافق‌نامه‌های دوجانبه، قواعد شبه‌حقوقی خود را تحمیل کند. از نظر آنان، آمریکا از قراردادهای پرسود مالی و توافق‌نامه‌های همکاری برای تقویت جایگاه حاکمیتی برتر خود بهره‌برداری می‌کند.

روسیه در 21 مهر 1399 یعنی پیش از جنگ اوکراین گفته بود که برنامه آرتمیس بیش از حد «آمریکا-محور» است؛ به طوری که نمی‌تواند آن را به شکل کنونی‌اش امضا کند. غیبت چین در این پیمان با توجه به قانون کنگره آمریکا مبنی بر ممنوعیت همکاری با چین قابل انتظار بوده است. از طرفی به باور برخی، حضور نداشتن کشورهای آفریقایی یا آمریکای جنوبی در میان کشورهای موسس به نگرانی‌ها از اینکه این پیمان، شگرد آمریکا و متحدانش برای قبضه قدرت باشد دامن می‌زند. غیبت آلمان و هند در میان امضاکنندگان پیمان آرتمیس، تامل برانگیز است. این دو کشور برنامه فضایی توسعه یافته‌ای دارند که می‌تواند از مشارکت در برنامه آرتمیس سود ببرد و به نظر می‌رسد در صورت موافقت کامل با پیمان آرتمیس باید تابحال به آن می‌پیوستند. ممکن است درنگ یا حتی ضدیت احتمالی آنها به دلیل ترجیح دادن «پیمان ماه» باشد؛ همچنین تمایل به اینکه کاوش‌های ماه مبتنی بر پیمانی باشد که بر اساس مذاکرات مناسب شکل گرفته است.

سازمان فضایی اروپا (اسا) به صورت یک سازمان، پیمان را امضا نکرده است. البته تعدادی از کشورهای عضو اسا آن را امضا کرده‌اند. برای آنکه اسا بتواند به عنوان سازمان مستقل، قراردادی را امضا کند باید کشورهای عضو آن رایزنی‌هایی داشته باشند که این فرایند طولانی با توجه به برنامه زمانی فشرده‌ای که آمریکا در پروژه بلندپروازانه آرتمیس دارد، ساده نخواهد بود. به‌علاوه، این پیمان عمدتا بین دولت‌ها منعقد می‌شود، نه نهادها. احتمالا بخش‌هایی از پیمان آرتمیس که به موضوع استخراج و استفاده از منابع فضایی مربوط است از دید سایر اعضای اسا که هنوز پیمان را امضا نکرده‌اند، مسئله‌دار است. اعضای اسا درباره اهمیت بهره‌برداری از منابع ماه برای استمرار کاوش‌های این کره توافق نظر دارند اما درباره نحوه مدیریت استفاده از این منابع و قوانینی که باید بر آن حاکم باشد اختلاف عقیده دارند. به گفته رئیس یکی از دفاتر اسا در واشنگتن، سازمان فضایی اروپا با دقت نقطه‌نظرات همه اعضای خود و همچنین کمیته استفاده صلح‌آمیز فضای ماورای جو سازمان ملل را می‌شنود تا راهی را برای دست یافتن به یک چارچوب حقوقی یا قانونی که برای همه اعضا رضایت‌بخش باشد بیابد و مجموعه مناسبی از فعالیت‌های روی سطح ماه و نحوه همکاری با پروژه آرتمیس را به آنها پیشنهاد بدهد.

استفاده از توافق‌های دوجانبه در زمینه نحوه رفتار کشورها به عنوان شرطی برای مشارکت در یک برنامه اکتشافی فضایی، تغییر چشم‌گیری در نحوه اداره امور فضایی و حاکمیت فضا ایجاد می‌کند. پذیرش گسترده‌تر جهانی احتمالا برای آمریکایی‌ها مطلوب است و به باور بسیاری، آمریکا عقیده دارد که وسوسه فرصت‌هایی که برنامه آرتمیس در اختیار مشارکت‌کنندگانش می‌گذارد، کشورهای دیگر را هم به زودی به پیوستن به این پیمان وا خواهد داشت.

همکار‌ی‌های بین‌المللی برای کاوش ماه در پروژه آرتمیس

بسیاری از اجزای پروژه آرتمیس با مشارکت کشورهای مختلف ساخته می‌شود. همکاری بین‌المللی در پروژه آرتمیس بسیار گسترده است و بی‌شک در آینده نیز بر دامنه آن افزوده خواهد شد. برای اینکه اشاره‌ای کوتاه به برخی از این همکاری‌ها داشته باشیم، در ابتدا بد نیست به معرفی اجمالی ماموریت‌های آرتمیس بپردازیم.

در ماموریت آرتمیس1، فضاپیمای اوریون (Orion) بدون‌سرنشین با پرتابگر اس‌ال‌اس (SLS) به فضا خواهد رفت. این فضاپیما تا جایی فراتر از کره ماه سفر خواهد کرد، در مداری با فاصله زیاد از ماه قرار خواهد گرفت و سپس به زمین باز خواهد گشت. ماموریت آرتمیس 2، ماموریتی سرنشین‌دار خواهد بود که در آن، خدمه فقط به مداری دور ماه سفر خواهند کرد. ماموریت آرتمیس 3، نخستین ماموریت فرود انسان بر سطح ماه در این برنامه خواهد بود و در ماموریت‌های بعدی فرود بر ماه آرتمیس تلاش می‌شود بیش از پیش زمینه برای حضور دائمی انسان در ماه و همچنین سفر به مریخ فراهم شود. در ماموریت آرتمیس 4، فضانوردان برای نخستین بار به یک ایستگاه فضایی دور ماه به نام گیت‌وی سفر خواهند کرد که بخشی از آن پیش‌تر به فضا پرتاب شده و بخشی از آن هم در همین ماموریت به آن اضافه خواهد شد. گیت‌وی که اندازه آن تقریبا یک ششم ایستگاه فضایی بین‌المللی خواهد بود، محلی است که فضانوردانی که از زمین با پرتابگر اس‌ال‌اس (SLS) و فضاپیمای اوریون به مدار ماه سفر کرده‌اند، پیش از انتقال به مدار کم‌ارتفاع ماه و اعزام بر سطح ماه در آن اقامت می‌کنند. همچنین از این ایستگاه برای آزمودن فناوری‌هایی که برای سفر به مریخ به کار خواهد رفت، استفاده خواهد شد.

بسیاری از کشورهایی که پیمان آرتمیس را امضا کرده یا خواهند کرد، کشورهایی با توانمندی فضایی بسیار کم یا فاقد برنامه فضایی هستند. گفته شده که سطح مشارکت کشورها در این پروژه متفاوت خواهد بود و می‌تواند از همکاری‌های عمده تا جزئی را در بر بگیرد. برای مثال، برایدنستاین، رئیس پیشین ناسا در یکی از نشست‌های مطبوعاتی که با موضوع پیمان آرتمیس برگزار شده بود ضمن اشاره به این نکته اظهار داشت که کشوری ممکن است فقط قطعه‌ای مانند یک حسگر را برای این پروژه فراهم کند یا یکی از دانشمندان کشوری فقط در کار بررسی داده‌ها با این برنامه همکاری داشته باشد. امضای پیمان آرتمیس پیش‌نیازی برای مشارکت با آمریکا در پروژه آرتمیس است اما به نظر نمی‌رسد همه کشورهای عضو این پیمان نهایتا همکاری قابل توجهی با ایالات متحده در کاوش ماه داشته باشند. اما از کشورها و سازمان‌های غیرآمریکایی که مشارکت چشم‌گیرتری خواهند داشت، می‌توان به اسا، ژاپن، کانادا و استرالیا اشاره کرد.

نقش اسا در پروژه آرتمیس

ناسا و اسا در آبان 1399 اعلام کردند که یادداشت تفاهمی را برای همکاری در زمینه ایستگاه گیت‌وی امضا کرده‌اند. این یادداشت، توافق‌نامه موجود بین دو سازمان در زمینه ایستگاه فضایی بین‌المللی را به گیت‌وی تعمیم و گسترش می‌دهد. مطابق این یادداشت تفاهم، اسا ماژول اقامتی بین‌المللی یا آی-هب (I-HAB سرواژه International Habitation module) و یک ماژول سوخت‌گیری به همراه تجهیزات مخابراتی به نام اسپریت (ESPRIT) را برای گیت‌وی تهیه خواهدکرد.

ماژول آی-هب در کنار ماژول اصلی گیت‌وی، فضای اضافه برای زندگی، کار و تحقیقات فضانوردان فراهم می‌کند و همچنین بخش عمده‌ای از سامانه‌ پشتیبانی حیات گیت‌وی را تامین می‌کند. این ماژول را شرکت اروپایی تالس آلنیا (Thales Alenia) تحت قراردادی که با اسا دارد می‌سازد. اسا همچنین طبق یادداشت تفاهم خود با ناسا حداقل دو ماژول خدمات را برای فضاپیمای اوریون می‌سازد. تعداد ماژول‌های خدمات در حال ساخت یا آماده شده برای ماموریت‌های مختلف آرتمیس فعلا به شش عدد رسیده است. ماژول خدمات اروپا که در شرکت فضایی و دفاعی ایرباس ساخته می‌شود، برای پیشرانش و تامین انرژی و همچنین نیازهای مصرفی فضانوردان به کار خواهد رفت و اجزای اصلی پشتیبانی از حیات مثل آب و اکسیژن را برای خدمه فراهم خواهد کرد. این ماژول هنگام اتصال به ماژول خدمه، کارهای کنترل گرمایی را نیز انجام خواهد داد. این ماژول‌ها به شکل استوانه‌هایی با قطر و ارتفاع چهار متر هستند. آنها چهار آرایه خورشیدی دارند که برق تولیدی آنها قادر است نیاز دو خانوار را تامین کند.

در مقابل، ناسا فرصت‌هایی را برای فضانوردان اروپایی فراهم خواهد کرد که به ایستگاه گیت‌وی بروند. در میان اطلاعات منتشر شده از این یادداشت تفاهم به تعداد فضانوردانی که به گیت‌وی خواهند رفت اشاره نشده است اما سخنگوی ناسا در آبان 1399 اظهار داشت که تحت این توافق، سه «فرصت ارسال خدمه» به گیت‌وی فراهم خواهد شد؛ هرچند ماموریت‌های مربوطه و تاریخ آنها تعیین نشده است. به گفته سخنگوی این سازمان، این توافق فقط پرواز به گیت‌وی را در بر می‌گیرد و شامل ماموریت‌های سطح ماه نیست. ناسا و اسا متن یادداشت تفاهم خود را منتشر نکرده‌اند. در زمان امضای این یادداشت، سخنگوی ناسا اظهار داشت که با تکمیل مذاکرات با دو کشور دیگر یعنی ژاپن و کانادا، ناسا سه یادداشت تفاهم را با هم منتشر خواهد کرد.

همکاری کشورهای موسس پیمان آرتمیس در کاوش ماه

یکی از کشورهای همکار با آمریکا در پروژه آرتمیس، ژاپن است که از دولت‌های موسس پیمان آرتمیس بوده و سابقه همکاری‌های فضایی با ناسا در ایستگاه فضایی بین‌المللی و ماموریت‌هایی چون بازگشت نمونه از سیارک‌ها را نیز داشته است. دولت ژاپن در تابستان 1399 توافق‌نامه همکاری خود را با ناسا امضا کرد که نقش ژاپن را در کاوش‌های سرنشین‌دار، از جمله همکاری بالقوه در گیت‌وی به طور کلی تبیین می‌کرد. در زمستان 1399 اعلام شد که ناسا و ژاپن همکاری خود را در برنامه آرتمیس و در گیت‌وی نهایی و رسمی کرده‌اند. همچنین بهار امسال، جو بایدن، رئیس جمهور آمریکا و فومیو کیشیدا، نخست وزیر ژاپن طی ملاقاتی در توکیو پیشرفت‌هایی را که در زمینه همکاری دو کشور در ماموریت‌های سرنشین‌دار و رباتیک ماه به دست آمده بود اعلام کردند. آنها بر تعهد موجود در زمینه حضور فضانوردی ژاپنی در ایستگاه گیت‌وی تاکید کردند و همچنین از علاقه مشترک خود به فرود فضانوردی ژاپنی بر سطح ماه در یکی از ماموریت‌های آینده آرتمیس خبر دادند. ژاپن و آمریکا به‌زودی و پس از گفت‌وگوهای بیشتر، جزئیات بیشتری را درباره حضور یکی از فضانوردان ژاپنی در ایستگاه گیت‌وی مشخص و مستند خواهند کرد.

طبق توافق‌نامه دو کشور، ژاپن برای ماژول آی-هب، سامانه پشتیبانی حیات و کنترل محیط، باتری، کنترل حرارتی و اجزای تصویربرداری فراهم خواهد کرد. این سامانه‌ها و قطعات را سازمان فضایی اروپا پیش از پرتاب آی-هب به آن اضافه خواهد کرد. این سامانه‌ها و اجزا برای استمرار عملیات گیت‌وی در زمان‌هایی که فضانوردان در آن حضور دارند و زمان‌هایی که ایستگاه خالی است ضروری خواهند بود. همچنین با سامانه‌های پشتیبانی حیاتی که ژاپن تهیه می‌کند، ماموریت‌های طولانی مدت‌تر سرنشین‌دار در گیت‌وی امکان‌پذیر خواهد بود و نیاز به رساندن محموله‌های مصرفی فضانوردان در این ماموریت‌ها کمتر می‌شود. ژاپن همچنین طبق توافق‌نامه‌ای که با شرکت نورثراپ گرومن منعقد کرده، باتری‌هایی برای ماژول هیلو گیت‌وی فراهم خواهد کرد. نورثراپ گرومن بر اساس قراردادی که با ناسا دارد مسئول ساخت ماژول هیلو است. ماژول هیلو (HALO سرواژه Habitation and Logistics Outpost به معنی قرارگاه اقامتی و لجستیکی) اقامتگاه اصلی خدمه‌ای است که به گیت‌وی سفر می‌کنند. ژاپن همچنین در حال بررسی ارتقای فضاپیمای باری HTV-X خود است که در این صورت می‌تواند برای رساندن محموله لجستیکی‌ به گیت‌وی به کار برود.

یکی دیگر از از دولت‌های موسس پیمان آرتمیس یعنی کانادا، اولین کشوری بود که به‌طور رسمی به همکاری با آمریکا در ایستگاه گیت‌وی متعهد شد. دولت کانادا در زمستان 1397 اعلام کرده بود که بازوی رباتیکی به نام کانادارم 3 (Canadarm3) برای گیت‌وی خواهد ساخت و همچنین 4/1 میلیارد دلار را برای مدت 24 سال به برنامه گیت‌وی اختصاص خواهد داد. در پاییز 1399 کانادا توافق‌نامه‌ای را با آمریکا در زمینه ساخت برخی سامانه‌های رباتیک گیت‌وی امضا کرد.

از دیگر همکاران بین‌المللی ناسا در برنامه آرتمیس می‌توان به استرالیا نیز اشاره کرد؛ یکی دیگر از کشورهای موسس پیمان آرتمیس. برای مثال در پاییز 1400 ناسا اعلام کرد که توافق‌نامه جدیدی را با سازمان فضایی استرالیا درباره کاوش رباتیک و سرنشین‌دار ماه امضا کرده است. بودجه لازم برای اجرای این توافق‌نامه از محل طرح 150 میلیون دلاری «ماه به مریخ» دولت استرالیا که سال 2019 اعلام شده بود تامین خواهد شد. در این طرح، محققان و شرکت‌های استرالیایی به توسعه فناوری‌های جدید برای استفاده در ماموریت‌های آینده ناسا در ماه و نقاط فراتر از آن می‌پردازند. برای مثال در بخشی از این توافق‌نامه ذکر شده که مجموعه‌ای از سازمان‌های تحقیقاتی و کسب‌وکارهای استرالیایی، ماه‌نورد کوچکی را توسعه خواهند داد که قابلیت برداشتن رگولیت (سنگ خردشده و غبار) ماه و انتقال آن به ماه‌نشین یکی از ماموریت‌های کاوش ماه را خواهد داشت. ماه‌نشین تجاری این ماموریت که ممکن است تا سال 2026 آماده ارسال به ماه شود، قرار است با استفاده از سامانه‌ای متعلق به ناسا، فناوری استخراج اکسیژن از خاک ماه را آزمایش کند تا در آینده فضانوردان بتوانند به کمک دستگاه‌های بزرگتری که برای این کار ساخته می‌شود با استفاده از منابع روی ماه، سوخت راکت و دیگر مواد مصرفی ماموریت‌های خود را بسازند. البته خود ماه‌نشین به تجهیزات جمع‌آوری خاک ماه و ذخیره کردن آن در سامانه ناسا مجهز است اما ماه‌نورد، روش دومی را برای جمع‌آوری خاک در اختیار می‌گذارد که احتمال موفقیت در عملیات را بالا می‌برد.

سایر همکاری‌ها در کاوش ماه

کشورهای دیگری نیز مشارکت‌های جزئی‌تر در پروژه ارتمیس خواهند داشت. مثلا رژیم صهیونیستی که بهمن 1400 پیمان آرتمیس را امضا کرد، از مدتی قبل برای مشارکت در پروژه آرتمیس 1 برنامه‌ریزی کرده بود و قرار است برای آزمایش، جلیقه‌ای را در این ماموریت به سفر در اطراف ماه بفرستد که تشعشعات دریافتی فضانوردان را در طی سفر اندازه‌گیری می‌کند. رژیم صهیونیستی خارج از برنامه آرتمیس نیز به دنبال کاوش کره ماه بوده است و در سال 2019 اقدام به فرود رباتیک روی سطح ماه کرد که با شکست مواجه شد و قصد دارد در سال 2024 تلاش خود را تکرار کند.

ناسا گفته که در زمینه همکاری با پروژه آرتمیس با هر نهادی که از همکاران ایستگاه فضایی بین‌المللی بوده گفت‌وگو کرده است که قاعدتا باید شامل روسیه نیز باشد اما چنان که گفته شد در مهر 1399 دیمیتری روگوزین، رئیس روس‌کاسموس، ضمن آمریکا-محور خواندن گیت‌وی، گفت که احتمالا روسیه در این پروژه مشارکت گسترده‌ای نخواهد داشت. حتی پیش از آغاز جنگ در اوکراین نیز روابط آمریکا و روسیه مراحل پرتنشی را تجربه می‌کرد و از دوران آرام روابط دو کشور که مثلا در همکاری آنها در ایستگاه فضایی بین‌المللی تجلی داشت، فاصله گرفته بود. با آغاز جنگ، بسیاری از همکاری‌های فضایی روسیه با کشورهای مختلف خاتمه یافت و همکاری دو کشور در پروژه آرتمیس نیز با اوضاع کنونی، بیش از پیش بعید به نظر می‌رسد.