• تمامی علاقه‌مندان و فعالین علوم و فناوری‌های فضایی و هوافضایی، خاطره موفقیت‌های کشور در سال‌های واپسین دهه هشتاد را فراموش نخواهند کرد. سال‌هایی که با پرتاب و تزریق موفق محموله‌های تحقیقاتی، کشورمان جایگاه ارزشمندی در بین کشورهای صاحب نام حوزه فضایی کسب کرد. آن زمان بسیاری از کشورهای منطقه در ابتدای مسیر شکل‌گیری صنعت فضایی خود، ایران را به عنوان الگویی موفق در توسعه این صنعت رصد می‌کردند.

    پس از گذشت یک دهه از شروع جدی فعالیت‌های فضایی کشور، با رصد وضعیت این صنعت در منطقه و جهان، اراده جدی کشورها در رشد این صنعت، واضح است. به‌گونه‌ای که می‌توان برنامه‌ریزی کشورها در توسعه قلمرو فضایی و حتی در برخی موارد، اقدامات کشورهای منطقه در اجرای ‌طرح‌های جسورانه فضایی را به خوبی مشاهده کرد. این تلاش‌ها، اجازه هرگونه تعلل و تاخیر در برنامه‌ریزی هدفمند و اجرای طرح‌های فضایی را از بدنه صنعت فضایی کشور سلب می‌کند.

    رویکرد مصوب برنامه فضایی در سال گذشته

    از ابتدای دولت سیزدهم، با توجه به عزم جدی دولت در شتاب‌دهی رشد این صنعت، عارضه‌یابی عدم تحقق اهداف طرح‌ریزی شده صنعت فضایی و کاهش شتاب رشد صنعت فضایی در دستور کار قرار گرفت که نخستین اقدام در این راستا، برگزاری شورای عالی فضایی در آذرماه سال ۱۴۰۰ پس از یازده سال عدم تشکیل این شورا بود. از مهم‌ترین تصمیم‌های راهبردی آن جلسه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

    • تثبیت فناوری تزریق ماهواره در مدار کم‌ارتفاع تا پایان سال 1401؛
    • شتاب‌بخشی دست‌یابی به مدار زمین‌آهنگ 36000 کیلومتری؛
    • تدوین و تصویب برنامه ده ساله فضایی کشور؛
    • توسعه زیرساخت‌های مورد نیاز صنعت فضایی اعم از آزمایشگاه‌های آزمون و تجمیع سامانه‌های ماهواره و ماهواره‌بر و پایگاه ملی پرتاب‌های فضایی کشور؛
    • ایجاد بستر مناسب برای به‌کارگیری فناوری‌های فضایی در سایر صنایع و رشد کاربرد این فناوری‌ها در جامعه.

سازمان فضایی ایران بر اساس نقش محوری خود در سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی رشد صنعت فضایی به عنوان دبیرخانه شورای عالی فضایی و بر اساس برنامه ده ساله صنعت فضایی، سه مسیر اصلی را ترسیم کرده است:
ایجاد و توسعه بسترهای مناسب به منظور امکان‌پذیری ارائه خدمات فضایی به‌روز و موثر؛
توسعه زیرساخت‌های مناسب برای ارتقای توانمندی داخلی در طراحی و ساخت سامانه‌های فضایی؛
اتخاذ رویکردهای تجاری به منظور تثبیت و پایداری رشد صنعت و رشد اقتصاد فضا.
طرح‌ریزی روند حرکت در سه مسیر فوق بر اساس رویکردهایی نظیر « شناسایی نیازها و تجمیع تقاضای فناوری‌ها و خدمات فضایی کشور»، « نگاه جامع به زیست بوم فضایی کشور»، « تمرکز بر حل و اصلاح موانع مقرراتی و قانونی و وضع قوانین تسهیل‌گر»، « نگاه ویژه به توسعه ظرفیت بخش غیردولتی و شرکت‌های دانش‌بنیان خصوصی» و « تدوین ساختار بر اساس جامعیت برنامه و لحاظ تمامی حوزه‌های صنعت فضایی از قبیل اکتشافات فضایی، زیرساخت‌های انتقال مداری و غیره» انجام شده است.

برنامه ده ساله فضایی

با توجه به اینکه تدوین برنامه ده ساله فضایی در مصوبات جلسه شورای عالی فضایی سال گذشته لحاظ شده بود، پس از ابلاغ این مصوبات، طرح‌ریزی «تدوین برنامه ده ساله رشد صنعت فضایی» با رویکردهای «شناسایی نیازهای حاکمیتی و تجاری فناوری‌های فضایی»، «تعامل حداکثری با تمامی بازیگران بخش فضایی کشور و ایجاد همگرایی در برنامه‌های آنان» و «جامع‌نگری و ارتقاء دارایی‌های فضایی کشور» در دستور کار سازمان فضایی و دبیرخانه شورای عالی فضایی قرار گرفت که در جلسه 14 دی‌ماه 1401 شورای عالی فضایی، این برنامه تصویب شد.

برای تدوین برنامه ده ساله رشد صنعت فضایی کشور، در گام اول، کارگروه‌های تخصصی در حوزه‌های اصلی صنعت فضایی شامل «طراحی و ساخت سامانه‌های ماهواره‌ای سنجشی، مخابراتی و ناوبری»، «فناوری پرتاب و تزریق محموله‌ها در مدارهای عملیاتی»، «اکتشافات و زیست فضا»، «تنظیم‌گری و توسعه تجاری صنعت فضایی» و «حقوق و دیپلماسی فضایی» تشکیل و بیش از 60 جلسه برگزار شد.

همچنین به منظور هماهنگی بین کارگروه‌ها، جلساتی با حضور تمامی کارگروه‌ها تحت عنوان «کارگروه تلفیق و یکپارچگی» برگزار شد و برنامه در سه محور «توسعه قابلیت‌های فضایی کشور»، «توسعه دارایی‌های فعال فضایی کشور» و «توسعه توانمندی طراحی، ساخت، پرتاب و بهره‌برداری از سامانه‌های فضایی کشور» تدوین شد.

این برنامه شامل حوزه‌های اصلی «سنجش از دور»، «ارتباطات فضایی»، «موقعیت‌یابی و ناوبری فضاپایه» و «اکتشافات و زیست فضا» و دو حوزه زیرساختی «زیرساخت پرتاب و عملیات فضایی» و «زیرساخت آزمایشگاه‌ها و مراکز تجمع سامانه‌های فضایی» و همچنین پیوست‌های «اقتصاد فضا» و «دیپلماسی و همکاری‌های بین‌المللی» می‌باشد.

بر اساس برنامه مصوب شده و در صورت تحقق الزاماتی نظیر «هم‌گرایی در اجرای برنامه‌ها و  نظارت و مدیریت یکپارچه سازمان فضایی بر تمامی ارکان برنامه»، «تامین منابع اعتباری برای طرح‌های فضایی»، «تسهیل تشکیل اپراتورهای ماهواره‌ای در حوزه ارتباطات فضایی و سنجش از دور»، «رفع موانع قانونی و مقرراتی در سرمایه‌گذاری، مشارکت و فعالیت بخش غیردولتی در حوزه‌های اپراتوری خدمات فضایی نظیر ارتباطات فضایی و سنجش از دور و پرتاب»، «بسترسازی به منظور تثبیت و پایداری منابع اعتباری مورد نیاز در رشد صنعت فضایی کشور»، «تمرکز بر ایجاد و بهره‌برداری از دارایی‌های مولد و شکل‌دهی زیست‌بوم پویای فضایی» و «استقرار نظام نظارت و ارزیابی شفاف و راهبری فعالانه روند پیشرفت برنامه‌ها و پروژه‌های فضایی» می‌توان به شتاب‌گیری رشد صنعت فضایی و دست‌یابی به جایگاه مناسب در منطقه و جهان امیدوار بود.